Ülkemizde kış aylarının ve kar yağışının yoğun olarak seyrettiği bu günlerde hemen hepimiz soğuk havanın bizi etkilmesinden şikayetçiyiz. Yaşadığımız alanı saflığı ve duruluğu temsil eden bembeyaz bir renkte görmek gerçekten çok güzel bir duygu. Fakat bu güzel görüntüleri bize sağlayan kar yağışı, bir takım potansiyel tehlikeleri de beraberinde getirmektedir. Buzlanma ve görüş mesafesinin daralması, gözlenebilen en önemlli potansiyel tehlikelerdir. Özellikle çoçuklar ve bizler için çok çekici olan; aile ve arkadaşlarımızla kar topu oynamak, karda şakalaşmak veya kardan adam yapmak çok zevkli olabilir. Ama ayakkabınız içine girebilecek olan yemek kaşığı büyüklüğündeki kar parçası bile, çoraplarınızın ıslanmasına, karla direk temas halinde bulunan ayak parmaklarınızın ıslanmasına hatta Frost-bite (frozbit, buz ısırığı) ve Donma gibi istenmeyen olayların olmasına rol açabilir. Aşağıdaki yazı bu tür istenmeyen olaylarla karşılaşılmaması için almamız gereken önlemleri ve bu tür rahatzıslıkların neler olduğu hakkında bilgi vermek amacıyla hazırlanmıştır. İlkyardım sağlama ve uygulama niteliğinde olmayıp İlkyardım eğitimi müfredatına ek bilgi olarak sunulmaktadır. İnsan vücudunun sağlıklı bir şekilde çalışabilmesi için, vücut sıcaklğımızın 36-37 derece civarında olması gerekmektedir. Çevresel faktörlerin vücut sıcaklığını etkileyebileceği durumlarda, giysi katmanlarımızda yapacağımız değişiklikler de vücut sıcaklığımızı bahsi geçen güvenli sıcaklık aralığında tutamanın bir yoludur . Eğer bulunduğumuz ortam vücut sıcaklığımızın düşmesine yol açıyorsa, üzerimize, bizi daha çok ısıtıcak giysiler giyer ve daha çok enerji alabileceğimiz gıdalarla besleniriz. Vücudumuzun da çevresel sıcaklık değişiklerine kendi kendine tepki verdiği durumlar vardır. Örneğin çok sıcak bir havada terleme mekanizmamız sayesinde vücut sıcaklığımız kontrol altında tutulur. Boyle durumlarda biz de bol su içerek ve giysi katmanlarında azalma yoluna giderek vücudumuza yardımcı oluruz. Şimdi vücud sıcaklığımızın nasıl değişebildiğine bir göz atalım: Isının Transfer Yöntemleri: 1. Kondüksiyon: (%0-%40) Isının vücuttan direk olarak daha soğuk bir objeye transferidir. Örneğin buz üzerine oturmak ve direk buz uygulamaları. 2. Konveksiyon:(%0-%40) Isının vücut yüzeyinde hareket eden hava ile daha soğuk bölgelere transferidir. Örenğin ince giysiler giyen bir kişi direk rüzgar hattında soğuk bir ortamda bulunuyorsa kısa sürede ısı kaybedecektir. 3. Buharlaşma:(%0-%90) Sıvının kısaca gaz haline dönüşme sürecidir. Ve bu süreç içinde ısıya ihtiyaç vardır. Terleme mekanizmamız ile vücuddan ısı alınarak soğumamız sağlanır. 4. Radyasyon:(%5-%80) Sıcaklık farkları farklı olan nesenler temas halinde olmasalar bile birbirleri arasında ısı iletimi oluşacaktır. Soğuk bir ortamda duran kişi hiçbirşey ile temas etmese bile vücud sıcaklığı düşecektir. Hipotermi: Vücud sıcaklığının ani bir şekilde, vücudun sağlıklı çalışabileceği sıcaklık seviyesinin altına düşmesi durumudur. Hipotermiye yakalanmanın en başat etmenleri bulunduğunuz bölgenin meterolojik şartlarına uygun kıyafet seçmemeniz, çok soğuk bir suya düşme, ve ısı kaybı yüksek olan ve ısıtılamayan bir yerde uyumaktır. İstatistikler ve tıbbi doktrinlere göre; yaşlıların ve küçük çoçukların hipotermiye yakalanma oranları daha yüksek görünmektedir. Yaşlı vücudlarda ani ısı değişiklerine tepki veren mekanizma daha az çalışabilmekte küçük çoçuklarda ise termo-regülasyon mekanizmasının daha yeterli seviyede çalışabilecek olgunluğa gelmemesi sebep olarak gçsterilmektedir. Hipotermiyi daha iyi anlayabilmemiz için termo-regülasyonun ne olduğu konusunda da bilgi sahibi olmamız gerekmektedir. Termo-regülasyon: Isı üretimi ve ısı kaybı mekanizmasıdır. Vücudun termo-dengesi beyin tarafından monitörize ve kontrol edilir. Termo-regülasyon ise vücud derisi tarafından vasculature(damarlanma)vasıtasıyla sağlanır. Hipoterminin Aşamaları: 1. 36-37 Derece: Normal. 2. 35,5 derece altı: Beyin fonksiyonlarında azalma, muhakeme yetisinde azalma, algı da zayıflama ve hareket kabiliyetinde aksama. 3. 33 derece ve altı: Aşırı tireme mekanizması başlar, control dışı motor-kuvvet hareketleri, konuşma zorluğu ve aksama 4. 30 derece ve altı : Titreme de artış, koordinasyon kaybı , yürümede aksama, takılma ve düşme. 5. 28 derece ve altı: Titreme artık kontrol edilemez duruma gelir. Kişi yürüyemez. 6. 27 derece : Titremeden dolayı istemsiz kas ve uzuv hareketleri, kişi fetus pozisyonunda (ceninin ana rahmindeki pozisyonu, bacaklar karına çekilmiş, kollar bacak arasına sokulmuş, muhtemelen gözler kapalı) konuşma kabiliyetini tamamen kaybeder. Nabız da zayıflama 7. 26 derece ve altı: Metabolik Buz küpü durumu. Görünüşte ölüm. Kalp ritminde bozulma. Bilincin tamamen kaybedilmesi. Hipotermiden Korunma: 1. Tehlikeyi iyi anlayabilmeli, soğuğa, rüzgara ve bu ortamlarda ıslanabilme olasıklarına karşı hazırlıklı olma. 2. Islanma durumlarında biran önce ıslak giysilerin çıkartılıp kuru giysilerin giyilmesi gerekmektedir. Eğer mümkünse harici bir ısı kaynağına (soba, şömine, kamp ateşi, klima, sıcak içecekler içilmesi, sıcak su torbaları) hızlı bir şekilde ulaşma. 3. Doğa şartlarında iseniz, bu ortamlar için özel olarak yapılmış giysileri tercih edin. Yağış alan bölgelerde kesinlikle yünlü kıyafetlerden kaçının. Nefes alabilen Gore-tex, termoflex gibi ürünler ve sentetik ürünleri veya muadillerini tercih edin. Açık alanlarda yoğun yağış alıyorsanız en azından yağışla direk temastan kaçının. Çok önemli uyarı: Açık alanlarda yoğun yağış alıyorsanız, yağıştan korunma adına yüksek ağaç formasyonlarının altına girmeyin veya çevresinde gezmemeye özen gösterin. Bu bölgelerde yıldırım düşme olasılığına karşı da hazırlıklı olun. Bu tür açık alanlarda en yüksek noktanın siz ve altına sığındığınız barınak olmamasına özellikle dikkat etmeniz gerekmektedir. Ayrıca yere bastığınız toprak alanının sudan arıtılmış olmasına hem yıldırımdan korunma adına hemde ayakkabılarınızın ıslanarak sizin hipotermiye yakalanmanıza sebep vermemesi için çok özen gösteriniz. Lütfen unutmayın açık alanlarda yıldırım hafife alınamayacak kadar tehlikeli bir durumdur. (Not: Yıldırımdan korunma ve açık alanlarda barınak seçimi başlı başına ayrı ve uzun bir araştırma konusu olduğu için burada sadece tehlikesinden sözedilmiştir. 3. maddede bahsedilen bilgilerin “Yıldırımdan korunma ve açık alanlarda barınak seçimi” amacına hizmet etmediğini bu noktada tekrar vurgulamak isterim.) 4. Sürekli sıvı almaya özen gösterin. 5. Karbonhidrat düzeyi yüksek gıdaları tercih edin. Hareket halindeyseniz, bu gıdalardan sürekli atıştırmaya çalışın. 6. Yanınızda acil durumlarda biovac(bivak) yapabileceğiniz malzemeler taşıyın ve bu malzemeleri nasıl kullanmanız gerektiği konusunda mutlaka eğitim alın. 7. Yaşadığınız veya seyahat etmeyi planladığınız bölgenin hava hareketleri ve meterolojik şartları hakkında mutlaka güncel bilgi alın. Aracınızın bakımı uzun yolculuklara çıkmadan mutlaka yaptırmayı ihmal etmeyin. Yanınızda zincir çekme halatı gibi yardımcı sürüş malzemelerinin olduğundan emin olun.Lğtfen unutmayın aracınızda çıkacak herhangi bir problem sizin aracınızdan inmenize ve soğukla direk temasa girmenize sebep olacaktır. T.C. Karayolları Müdürlüklerinden, Trafik Şube Müdürlüklerinden güzergahınız hakkında bilgi alın. 8. Unutmayın problemi çözmenin en iyi yolu problem yaratmamak veya bir problemin konusu olmamaktır. Soğuğa Bağlı Sakatlanmalar ve Diğer Problemler : Frost-bite (frozbit, buz ısırığı) ve Donma : Soğumaya bağlı olarak, vücudun bir bölgesinin (genellikle ayak ve el parmakları) ısı kaybetmesi ve donmasıdır. Vücudun bir bölümünün donması ile o bölgeyi besleyen damarların daralmalarına da bağlı olarak parçanın kan ile iyi beslenemesi durumu ortaya, çıkar bunun sonucunda da o bölgede bulunan doku ve hücrelerde ölüm meydana gelir. Frost-bite (frozbit, buz ısırığı) Aşamaları: 1. Derece (Superfacial-Yüzeysel): Bölgede aşırı soğuk hissi, hissizlik, karıncalanma, renk değişimi(genelde matlaşma). Çok önemli uyarı: Bu tür durumlarda T.C. Sağlık Bakanlığı tarafından onaylı veya Uluslararası tıbbi otoriteler tarafından onaylanmış geçerli ilkyardım eğitiminiz yok ise müdahalede bulunmanız yanlış veya istenmeyen sonuçlar doğurabilir. Bu noktada kesinlikle, soğuktan etkilenen bölgeye masaj yapmayın, kar veya buz ile sürtmeyin, ve harici ısı kaynağına direk temas ettirmeyin. Bölgeyi soğumaya yol açan nedenden uzaklaştırmay çalışın. Elinizden gelen, siz ve kazazede için en güvenli ve hızlı yoldan bir sağlık kuruluşuna ulaştırın. 2. Derece (Partial Thickness): Bölgede aşırı soğuk hissi, hissizlik, karıncalanma, renk değişimi (genelde açık renkli bir sıvı ile bögenin dolmuş gibi görünmesi veya kan ile dolmuş gibi görünen morarma hali) 3. Derece (Full Thickness): Bölgenin aşırı soğuması, tamamıyle his kaybı, renk değişimi(genelde beyazlaşma), bölgenin sertleşmesi (taşlaşma durumu). Not: Bu tür durumlara müdahale etmek istiyorsanız lütfen T.C. Sağlık Bakanlığı tarafından onaylı geçerli bir ilkyardım eğitimi alın. İyi niyetli olarak ve sadece yardım adına yaptığınız bir müdahale kazazede için geri dönüşümü mümkün olmayan kalıcı sakatlanmalara veya ölüme yol açabilir. Korunma Yöntemleri: 1. Vücudunuzu kuru tumaya özen gösterin. 2. Ayakkabılarınızı ve ayak parmaklarınızı kuru tutmaya özen gösterin. Eldivenlerinizi ve el parmaklarınızı kuru tumaya özen gösterin. Eğer ayak parmaklarınız ıslanmış ise kuru bir ortamda hemen ayakkabılarınızı çıkarıp parmaklarınızı kuru bir havlu veya bezle kurulayın. Islak çorapla veya ıslak ayakkabıyı yeniden giymemeye özen gösterin. Eldivenleriniz veya el parmaklarınız ıslanmış ise, hemen eldivenlerinizi kuru bir ortamda çıkarın. Parmaklarınızı kuru bir havlu veya bezle kurulayın. Islak eldivenleri kurumaya bırakın kesinlikle kurumadan tekrar giymemeye özen gösterin. 3. Enerji ve ısı veren karbonhidratlı yiyecekleri tercih edin. 4. Sıvı almaya çalışın. Eğer çay ve kahve gibi sıcak içecekleri tercih ediyorsanız. Bu içeceklerin yoğunluğu fazla olduğu için dehidrasyona(vücudunuzun sıvı kaybetmesine) sebep olacaktır. Dehidrasyondan korunmak için yanında veya sonrasında mutlaka su da içmeyi ihmal etmeyin. Not: Dehidrasyondan korunmak başlı başına ayrı ve uzun bir araştırma konusu olduğu için burada sadece tehlikesinden sözedilmiştir. 4. maddede bahsedilen bilgilerin “Dehidrasyondan korunmak” amacına hizmet etmediğini bu noktada tekrar vurgulamak isterim.) 5. KURU kalmaya özen gösterin. Doğa şartlarında iseniz, bu ortamlar için özel olarak yapılmış giysileri tercih edin. Yağış alan bölgelerde kesinlikle yünlü kıyafetlerden kaçının. Nefes alabilen ve su geçrmeyen Gore-tex, termoflex gibi ürünler ve sentetik ürünleri veya muadillerini tercih edin. Islanmaları durumunda, kuru ve vücud sıcaklığınızı etliyemeyen bir ortamda hemen üzerinizi değşitirin. Islak giysilerinizi kurutmadan kesinikle tekrar giymeyin. 6. Yanınızda yedek çorap, iç çamaşırı taşımaya özen gösterin. Şapka ve bere gibi başlıklar kullanmaya çalışın. Yünlü iç çamaşırlar ıslanmadıkları sürece sizi ve vücudunuzu ısıtırlar. 7. Bu alanlarda alkol ve sigara tüketiminden kaçının. 8. Doğal alanlarda iseniz aileniz, ekibiniz ve arkadaşlarınızdan kontrollü mesafeden daha uzak alanlara yönlenmeyin.